(2005)

Is er een toekomst voor de Oehoe in Nederland ?

In Duitsland staat de Oehoe in 2005 volop in de schijnwerpers. Na een geslaagde herintroductie bij onze oosterburen is deze uilensoort uitgeroepen tot "Vogel des Jahres".
Rond 1965 was de Oehoe daar zo goed als verdwenen, onder andere door menselijke vervolging.

De afgelopen 40 jaar hebben de Duitsers geprobeerd deze toppredator te redden van de ondergang middels grootschalige herintroductieprogramma's. En dat laatste is gelukt. Zo goed gelukt zelfs dat er zich de laatste jaren steeds meer 'reuzenuilen' vestigden in de vlakke gebieden tussen de Nederlandse grens en het Duitse middelgebergte.
En ook Nederland zelf herbergt tegenwoordig een aantal oehoeterritoria. Het eerste goed beschreven broedgeval werd in 1997 in Limburg ontdekt. In 2004 kwamen er al vijf paar voor in Limburg en één in de Achterhoek. Bovendien werd in de omgeving van Venlo nog een oehoejong gevonden, maar de broedlocatie is daar niet gelokaliseerd.
Met name het Achterhoekse broedgeval werd gezien als belangrijke stap voor een eventuele verdere kolonisatie van Nederland. Maar of de oehoe buiten Limburg daadwerkelijk een opmars zal doormaken is nog maar de vraag, want is er wel voldoende voedsel in Nederland voor zo'n toppredator ?

Figuur 1. Oehoe waarnemingen op basis van 5x5 km-hokken in de periode 1960-2005 Gejo Wassink 2005

Waarnemingen Na de ontdekking van het Achterhoekse broedgeval in 2002 is een intensief voedselonderzoek gestart en is een database aangelegd van alle oehoewaarnemingen in Nederland. Op 10 februari 2005 waren er 205 waarnemingen geregistreerd. Laten we de ontsnapte vogels en de uilen die bij de broedlocaties zijn gezien buiten beschouwing, dan blijven er 75 waarnemingen over.(zie figuur 1). (exclusief waarnemingen van ontsnapte en bij de broedlocaties gelokaliseerde uilen) Ook al zijn 29 van deze uilen (wegens gebrek aan bewijsmateriaal) als onzekere waarneming bestempeld, toch geeft figuur 1. naar mijn mening een goed beeld van het voorkomen van de oehoe buiten de broedtijd. Bovendien zijn de beschrijvingen dusdanig goed dat het in de meeste gevallen wel degelijk om oehoes zal zijn gegaan.

Oehoejong in de Achterhoek (foto: Gejo wassink)

Reuzenuilen Opvallend is dan dat de reuzenuilen met name zijn opgemerkt in het Zuidoostelijk deel van Nederland. In het Noorden en Westen van ons land zijn ze amper gezien. Dat beeld is goed te verklaren, als we bedenken dat er in Nieder-Sachsen geen oehoes voorkomen. Het oehoebolwerk begint pas bij het Teutoburgerwald dat niet ver over de grens bij Enschede begint. Ook de meeste waarnemingen zijn gedaan ten zuiden van de lijn Enschede/IJmuiden. Met name in Zuid-Limburg, de Achterhoek en rond Enschede zien we enige concentraties van waarnemingen. Aangezien in de eerste twee gebieden gebroed wordt is dat niet verwonderlijk. En wie weet zal het eerstvolgende broedgeval in Twente worden ontdekt.

Voedsel
Vanaf 2002 zijn er zo'n twee keer per maand bezoeken gebracht aan het Achterhoekse territorium teneinde voedselresten en braakballen te verzamelen. In totaal zijn 579 prooien gedetermineerd.
De postduif is duidelijk het hoofdvoedsel met 38% van de aantallen prooidieren, gevolgd door Houtduif met 16% en Egel met 7% (figuur 2). Met name in 2004 werden ook veel Meerkoeten gegeten. Bij de postduiven ging het in bijna alle gevallen om afgedwaalde jonge duiven die normaliter niet meer bij de duivenhouders terugkeren. Er werden geen duiven gevonden die afkomstig waren van duivenhouders uit het oehoeterritorium zelf.

Gedurende het seizoen verandert het prooidierenaanbod en daarmee ook het menu van de oehoe. Vanaf mei tot en met augustus speelt de postduif een steeds belangrijkere rol in het oehoedieet. Dat correspondeert met het toenemende aantal duiven dat meedoet aan wedvluchten. Na augustus treedt bij de postduiven de rui in en doen er steeds minder mee met de wedstrijden. We zien dat de oehoe (bij gebrek aan postduiven) dan meer egels gaat eten tot in november de houtduiventrek begint. Vanaf dat moment is de houtduif gedurende de gehele winter de belangrijkste prooi.
Het onderzoek in 2002 toonde aan dat een uitgegroeide oehoe ruim 370 gram voedsel per dag nodig heeft. Dat betekent dat er dagelijks een prooi zoals postduif, houtduif, kerkuil of rat moet worden gevangen.

Discussie
In de literatuur wordt de oehoe steeds beschreven als broedvogel van berggebieden of steengroeven, maar in toenemende mate wordt er ook gebroed in allerlei grind-, zand- en leemgroeves. Bovendien heeft zich in Sleeswijk Holstein (Noord-Duitsland) een populatie ontwikkeld die niet gebonden is aan groeves of bergen, en zelfs voor het grootste deel uit boombroeders bestaat [Asmussen 2003]. Ook het Achterhoekse paar broedt al drie jaar op een boomnest. Dit alles geeft moed als we graag meer oehoebroedparen willen zien in Nederland.